Wiedza o związkach leczniczych występujących w roślinnym materiale jest podstawą współczesnego ziołolecznictwa.
Brak tej wiedzy może doprowadzić do niewłaściwego prowadzenia fitoterapii szczególnie w przypadku kilku schorzeń występujących jednocześnie. Poza tym znajomośc właściwości fizykochemicznych czynnych substancji leczniczych zawartych w materiale roślinnym pozwala na prawidłowe i pełne wykorzystanie ziół w leczneniu schorzeń i doleglowości.
Poniżej przedstawiono w ogólnym zarysie podstawowe, najczęściej wykorzystywane związki chemiczne zawarte w roślinach stosowanych w fitoterapii.

Alkaloidy:
Są to związki o bardzo silnym i szerokim działaniu terapeutycznym.
Z tej grupy związków największą sławą charakteryzuje się morfina. Obok morfiny z dużym znaczeniem dla fitoterapii opisywana jest kodeina i papaweryna. Te trzy związki czynne uzyskuje się z opium bądź z słomy makowej. Wyjątkiem jest papaweryna otrzymywana w przeważającej ilości w wyniku syntezy. Do drugiej grupy składzie alkaloidów zaliczamy: chininę i chinidynę pochodzące z kory drzewa chinowego. Ważnym surowcem dla innej grupy alkaliodów są ziarna kawy, kakao i liście herbaty. Zawierają one w sobie: kofeinę, teinę, teofilinę i teobrominę. W skład alkaloidów zaliczamy również związki zawarte w wilczej jagodzie i bieluniu. Są o związki tropanowe takie jak: hiscyjamina, atropina, skopolamina oraz otrzymywana z liści koki kokaina. Alkaloidy są od niedana stosowane za sprawą winblastyny i winkrystyny w leczeniu niektórych rodzajów schorzeń nowotworowych. Poza tym należy wymienić występujące w korzeniu glistnika: chelidoninę, sangwinarynę i cheleryrynę a w pasożytującym na życie sporyszu: ergotaminę, ergokornina, ergokryptyna, ergokrystyna i ergometryna.

Flawonoidy:
Jest o grupa związków bardzo szeroko rozpowszechniona w świecie roślinnym. Podstawowym surowcem do otrzymywania leków zawierających flawonoidy są kwiaty. Do najczęściej spotykanych flawonoidów należą kwercetyna i kemferol.Budowa flawonoidów oparta jest na utlenionym chromo-benzo-pironie z podstawkami cukrowymi. Taka budowa stwarza ogromną możliwość kombinacji. Najbardziej znanymi flawonoidami pochodnymi kercyny są: hyperozyd i rutozyd a kemferolu: astragalina i robinina.

Kumaryny:
Związki ukryte pod tą nazwą są pochodnymi kwasu o-kumarowego. Należą do nich:kumaryna,eskuletyna, eskulina wysępująca w kasztanowcu oraz cychoryna wystpująca w cykorii. Wiele związków pochodnych od kwasu kumarowego znajduje się w grzybach pleśniowych. Ponad to fraksetynę i fraksynę pozyskuje się z jesionu a z drzewka bożego izofraksydynę. Należy wspomnieć również o związkach takich jak: psolaren,bergapten,ksantotoksyna i izopimpinelina o zdecydowanie mniejszych walorach terapeutycznych.

Pochodne fenoli:
Do związków pochodnych od fenoli należą:tymol, anetol, gwajakol,hydrochinon,pirogalol, alkohol salicylowy i synapinowy. Z pochodnych glikozydowych tych fenoli należy przedstawić: echinakozyd, arbutyne i salicynę.Wyższym stadium utlenienia są: wanilina, aldehyd anyżowy, piperonal oraz kwasy salicylowy, galusowy, kumarowy, kawowy, chlorogenowy, rozmarynowy i cynaryna.

Naftochinony:
Należą do ej grupy: reina, franguloemodyna, aloeemodyna i występująca w dziurawcu hypercyna.

Terpeny:
Podobnie jak alkaloidy jest to grupa związków o bardzo szerokim działaniu. Terpeny wystepują w roślinach powszechnie mają jednak w odróżnienia do alkaloidów dużo prostszą budowę. Terpeny dzielą się ze względu na ilość związanych cząstek izoprenu.
Monoterpeny - linalol, mentol, kamfora, geraniol, cytral, karwon, pinen, borneol - stosowane są w olejkach eterycznych.
Seskwiterpeny (1,5 jednostki izoprenu)- farnezol, bisabolol, chamazulen, petazyny, kwas walerenewy, waleranol i partenoid.
Dipertyny - fitol, witamina A, kwas giberelinowy
Triperteny - stanoią najważniejszą podgrupę wśród terpenów, należą do nich: protoprymulagenina, protoescygenina, hederagenina, kwas oleanolowy i kwas glicyrytnowy.
Tetraterpeny - są to związki o charakterze barwników np. beta-karoten.

Sterole:
Sterole dzielą się ze względu na pochodzenie na fitosterole i zoosterole. Głównymi przedstawicielami fitosteroli są: ergosterol, stigmasterol, sitosterol, lanosterol. Do grupy steroli należą bardzo ważne w lecznictwie glikozydy nasercowe. Dzielą się one na: kardenolidy do których należą purpureaglikozyd, lantozydy A-E, konwalotoksyna i beta-strofantyna K, oraz bufadienolidów do których należy proscylarydyna, scylaren i helebrygenina.

Irydoidy:
Są to związki o charakterze monoterpenów cyklopentenowych do których należą: aukubina, waltraty i baldrynal.

Węglowodany:
Węglowodanydzielimy na kilka grup:
Monoosacharydy - do których należą: glukoza, fruktoza, galaktoza, arabinoza. Dezoksycykry: digitoksoza, cymaroza, alkohole cukrowe: sorbitol, mannitol.
Oligosacharydy - laktoza, sacharoza, maltoza, tri-, tetra-,penta- i heksasacharydy. Na polisacharydy składaja się między innymi skrobia i lichenia, inulina.
Śluzy - składaja się z kwasów uronowych, cukrów, siarczanów, fosforanów, alkoholi cukrowych i substancji obojętnych.

Tłuszcze:
Tłuszcze proste - składają się z gliceryny oraz nasyconych i nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Woski - są to związki kwasów tłuszczowych z alkoholami wielohydroksylowymi,
Fosfolipidy - są to estry glicerolu gdzie dwie grupy hydroksylowe zajęte są przez kwasy tłuszczowe a jeden przez kwas fosforowy który następnie łączy się z aminą co daje lecytynę lub beta-anoliną co daje kefalinę.

Aminokwasy, peptydy, białka:
Peptydy i białka proste składają się wyłącznie z aminokwasów. Z grupy aminokwasów duże znaczenie posiada L-Dopa występująca w nasionach bobu.

Związki siarkowe:
Glukozynulaty są to związki składające się z części izosiarkocyjanianowej, reszty siarczanowej i glukozy dające po hydrolizie olejki gorczyczne np z gorczycy czarnej i białej. Większe znaczenie terapeutyczne posiadają olejki czosnkowe wystepujące w czosnku i cebuli. Głównym składnikiem czosnku jest alliina która pod wpływem enzymualliinazy rozpada się do allicyny.

© 2008 xhtml labor
kontakt: xhtml labor